( مانند دربانان و خوان سالاران و ميزبانان و غيره ) . مشاغل عمدهء نظامى مملكت و به ويژه مقام ولايت و حكومت را گاه نمايندگان خاندانهاى بزرگ و فرمانروا شاغل بوده‌اند ( قرا - تگين اسفيجابى و پسر او منصور « 1 » و ابو على صغانيانى ) و گاه غلامان ترك كه سوابق خدماتى داشته‌اند ( سيمجوريان ، الپ تگين ، تاش ، فائق [ حاجب ] ) . غلامان ترك فقط پس از رسيدن به سن 35 سالگى مىتوانستند به چنين مقاماتى نايل آيند « 2 » . و « حاجب الحجاب » قبول شغل حاكم عادى را دون منزلت خويش مىشمرده و از آن شرم داشته « 3 » . نخستين مقام نظامى مملكت شغل ولايت خراسان بود كه شاغل آن لقب سپهسالار داشت « 4 » و در نيشابور مىنشست و همهء متصرفات سامانيان را كه در جنوب آمودريا قرار داشته اداره مىكرد . در زمان سامانيان نيز - مانند آن‌چه بعدها در عهد مغولان مرسوم شد « 5 » ، پادشاه مىبايست بر سبيل نزاكت به هنگام انتصاب والاترين مأمور كشور - يعنى وزير - با رؤساى نظامى و يا سپهسالاران مشورت كند « 6 » . امور مالى و اقتصادى دربار را « وكيل » « 7 » اداره مىكرد . در اهميت اين شغل در زمان سامانيان همين بس كه در تأليف گرديزى شاغل آن در رديف

--> ( 1 ) - رجوع شود به ماقبل ص 392 . ( 2 ) - نظام الملك ، چاپ شفر ، متن ، 95 ؛ ترجمه ، 140 . ( 3 ) - « متون » ، ص 11 ، ( گرديزى ) . ( 4 ) - در ترجمهء عربى « صاحب الجيش » ( مقدسى ، 337 ) . ( 5 ) - . 666 Histoire des mongols » t . IV , p » ، D ' Ohsson ( 6 ) - « متون » ، ص 91 ( عوفى ) . ( 7 ) - نظام الملك ، چاپ شفر ، متن 82 - 81 ؛ ترجمه ، 121 .